Administrasie en Samelewing

Ab (maand)
onderwerp
  • basiese
Ab is die vyfde maand van die Babiloniese kalender. Dit is ongeveer Julie/Augustus.
Abib (maand)
onderwerp
  • basiese
Abib is die eerste maand van die Oudhebreeuse kalender. Dit is ongeveer Maart/April.
Adar (maand)
onderwerp
  • basiese
Adar is die twaalfde maand van die Babiloniese kalender. Dit is ongeveer Februarie/Maart.
Aflê van die eed in die Nuwe Testament
onderwerp
  • basiese
In Matteus 5:33-37 sê Jesus dat mense nie ʼn eed moet af te lê nie, omdat hulle “ja” net “ja” moet wees, en hulle “nee” net “nee”. Jesus dink dat mense te gou ʼn eed aflê. Dit pas goed in by die kritiek wat wydverspreid in die Griekse wêreld voorgekom het teen die aflê van ʼn eed. Mense moet ...
item.title
Agrippa
onderwerp
  • basiese
Koning Agrippa II is die seun van Herodes Agrippa I en ʼn agterkleinkind van Herodes die Grote. Hy het vanaf 48 tot ongeveer 93 n.C. regeer. Koning Agrippa II Agrippa II erf die koningstitel van sy vader Herodes Agrippa I. Die Romeine gee hom die reg om die hoëpriester aan te stel. Vanaf 48 tot 52 ...
Akkadies
onderwerp
  • basiese
Akkadies is ʼn Oos-Semitiese taal wat eintlik ʼn versamelterm is vir Babilonies (die taal van die Babiloniërs) en Assiries (die taal van die Assiriërs). Babilonies en Assiries is in spykerskrif geskryf wat by die Sumeriërs geleen is. Spykerskrif het as gevolg hiervan ʼn ontwikkeling ondergaan. ...
Alfabet
onderwerp
  • basiese
Omstreeks 1500 v.C. het die nasies van die Ou Nabye Ooste begin om ʼn nuwe skryfwyse te gebruik: die alfabet. Dit was waarskynlik die Fenisiërs wat hierdie skryfwyse ontwikkel het. Die alfabet het uit 22 letters bestaan, wat elkeen ʼn spesifieke konsonant aangedui het. Klinkers is nie in die skrif ...
item.title
Antiogus IV
onderwerp
  • basiese
Antiogus IV Epifanes was die koning van Sirië gedurende die tweede eeu v.C. Judea het ook onder sy heerskappy geval. Hy het die tempel in Jerusalem geplunder. Daniël 7 Volgens die visoen in Daniël 7 bereik die bose wêreldorde ʼn klimaks gedurende die regering van ʼn buitengewone slegte koning: daar ...
item.title
Argelaos
onderwerp
  • basiese
Argelaos is een van Herodes die Grote se seuns. Na die dood van sy vader ontvang Argelaos die beheer oor Judea, Samaria en Idumea. Argelaos is vanaf 4 v.C. tot 6 n.C. heerser oor hierdie gebiede. Afgesit en verban Argelaos was besonder ongewild omdat hy met ʼn ysterhand regeer het. ʼn Afvaardiging ...
item.title
Augustus
onderwerp
  • basiese
Augustus was die eerste keiser van die Romeinse Ryk. Hy is by sy geboorte Gaius Octavianus genoem, maar as keiser het hy die naam Augustus (die “verhoogde”) ontvang. Hy was vanaf 27 v.C. tot 14 n.C. keiser. Augustus in die Nuwe Testament Augustus word in die Bybel vermeld. Volgens Lukas 2:1 het hy ...
Babiloniese ballingskap
onderwerp
  • basiese
Die eerste keer toe die inwoners van Juda in gevangenskap weggevoer is (sien eerste wegvoering na Babilonië), is onmiddellik opgevolg deur ʼn tweede ballingskap. Weer eens word ʼn deel van die bevolking van Juda deur die Babiloniërs weggevoer. Koning Sedekia Ná die opstand onder Jojakim het ...
Babiloniese kalender
onderwerp
  • basiese
In latere Ou Testamentiese tekste en in die Deuterokanonieke boeke tref ons die name van die maande uit die Babiloniese kalender aan. Sedert die Babiloniese Era (sesde eeu v.C.) is hierdie kalender deur Israel gebruik. Maande van die Babiloniese jaar Hierdie is die maande van die Babiloniese ...
Ballingskap
onderwerp
  • basiese
Die inwoners van Juda en Israel is verskeie kere in ballingskap weggevoer. Hulle is deur verskeie volke as ballinge na ander lande weggevoer. Dit was ʼn manier vir ʼn oorheersende mag om te verseker dat ʼn land ontwrig word en dit nie maklik vir hulle sou wees om in opstand te kom nie. Eerste keer Die ...
Belasting in die Ou Testament
onderwerp
  • basiese
In ou Israel was daar verskillende soorte belasting. ʼn Gedeelte van ʼn mens se inkomste moes opsy gesit word vir die tempel en vir die koning. Verskillende soorte belasting Beide die koning sowel as die tempel kon belasting van burgers eis. In Ou Testamentiese tye was daar onder meer: die verpligte ...
Belastinggaarder
onderwerp
  • basiese
ʼn Belastinggaarder of tollenaar was iemand wat belasting namens die Romeinse owerheid ingesamel het. In die tyd van die Nuwe Testament is daar op tollenaars neergesien omdat hulle met die Romeine geheul het. Boonop het hulle dikwels vir méér geld gevra as wat hulle moes. Die verkoop van die regte ...
Belastings in die Nuwe Testament
onderwerp
  • basiese
Twee soorte belasting word in die Nuwe testament vermeld: belastings wat aan die tempel betaal moet word; belastings wat aan die keiser betaal moet word. Tempelbelasting Die bedrag wat aan die tempel betaalbaar was, was ʼn dubbeldragme (of: didragme) per persoon per jaar. Dit is dieselfde as twee ...
item.title
Boekrol
onderwerp
  • basiese
ʼn Boekrol is ʼn opgerolde stuk perkament (gedroogde en behandelde dierevel) of papirus. Velle perkament of papirus is in ʼn rol aanmekaargeplak — soms ʼn paar meter lank. Daar is in kolomme slegs aan die binnekant van die boekrol geskryf. Om ʼn boekrol te lees, moes dit eers afgerol word. Die verskeie ...
Boetes
onderwerp
  • basiese
Wanneer iemand ʼn misdaad gepleeg het, kon die straf uit ʼn boete of vergoeding bestaan het. Hierdie boete is aan (ʼn familielid van) die slagoffer betaal. Betaling van ʼn boete Daar was verskeie redes waarom mense in die Ou Testament boetes moes betaal. Dit is byvoorbeeld ʼn vereiste wanneer: ʼn swanger ...
Buitelanders en vreemdelinge
onderwerp
  • basiese
Daar was vreemdelinge in elke samelewing van die Ou Nabye Ooste. Die aantal vreemdelinge het in die Grieks-Romeinse periode (sedert die vierde eeu v.C.) toegeneem, aangesien dit vir mense makliker geword het om te reis. En baie verskillende bevolkingsgroepe het regoor die groter stede rondom die ...
Bul (maand)
onderwerp
  • basiese
Bul is die agtste maand van die Oudhebreeuse kalender. Dit is ongeveer Oktober/November.
Chassideërs
onderwerp
  • basiese
Die Chassideërs (ook gespel “Hassideërs”) was ʼn groep vroom Jode. Hulle het in die tweede eeu v.C. ontstaan alhoewel daar onsekerheid oor hulle herkoms is. Volgens 1 Makkabeërs 2:42 was die Chassideërs dapper mense wat getrou aan die Wet van Moses gebly het, ongeag die prys. Hulle het heftig ...
Dariek (muntstuk)
onderwerp
  • basiese
In ongeveer 520 v.C. het die Persiese koning Darius I (522-486 v.C.) die dariek in omloop gebring. Die dariek het 8,4 gram geweeg en was van suiwer goud gemaak. Die monetêre waarde was gelyk aan 20 silwer sikkels.
Denarius
onderwerp
  • basiese
ʼn Denarius was omtrent die dagloon van ʼn goed betaalde werker. ʼn Denarius was dieselfde werd as ʼn dragme. Standaardgeldeenheid Gedurende die Romeinse besetting van Israel (vanaf 63 v.C.) was die denarius die standaardgeldeenheid in die ryk van Augustus en sy opvolgers en dit het die beeld van die ...
Deposito
onderwerp
  • basiese
As iemand iets uitgeleen het, kon hy ʼn deposito daarvoor vra. As die lening dan nie terugbetaal is nie, kon hy die deposito hou. Mense kon ook rente vra wanneer hulle geld uitgeleen het. Wette oor deposito’s Daar was ʼn aantal regulasies vir die vra van ʼn deposito. Daarom kon ʼn deposito nie met ...
Diefstal
onderwerp
  • basiese
Diefstal was streng verbode in die Bybel; dit is trouens een van die Tien Gebooie. Daar het ʼn aantal verskillende strawwe vir diefstal gegeld. Dit het berus op dit wat gesteel is. Diefstal van diere Iemand wat ʼn os gesteel het, moes die waarde van die dier vyfvoudig terugbetaal. ʼn Skaap of ʼn bok ...
Doodsvonnis
onderwerp
  • basiese
Die swaarste straf wat opgelê kon word, was die doodsvonnis. Maniere waarop die doodsvonnis voltrek is ʼn Doodsvonnis kon voltrek word deur: steniging. Dit was die algemeenste manier in die Ou Testament om iemand tereg te stel. Selfs ʼn doodsvonnis wat deur die Sanhedrin opgelê is, is deur steniging ...
Eedswering
onderwerp
  • basiese
Om te sweer is om ʼn eed of ʼn gelofte af te lê. Om te sweer kom ook dikwels in die Bybel voor. Mense het ʼn eed afgelê om hulle verklaring te bekragtig. Dit kon ʼn positiewe bedoeling hê (met ʼn eed), of ʼn negatiewe een (met ʼn vloek).  In die Ou Testament kom baie vorme van eedswering voor waarby God ...
Eedswering in die Ou Testament
onderwerp
  • basiese
Ede kom in alle genres van die Ou Testament voor. God word opgeroep as getuie vir die waarheid van dit wat mense verklaar of belowe. Omstandighede van ʼn eed Die omstandighede waaronder ʼn eed afgelê is, het grootliks verskil. Mense kon by formele sowel as meer informele geleenthede ʼn eed aflê, en ...
Eerste wegvoering na Babilonië
onderwerp
  • basiese
Die bevolking van Juda is vir die eerste keer in die sewende eeu v.C. na Babilonië weggevoer. Koning Nebukadnesar Sedert die sewende eeu v.C. het die Babiloniërs oor die suidelike ryk van Juda regeer. Onder die leierskap van koning Jojakim (608-598 v.C.), en later onder die leierskap van sy seun ...
Elul (maand)
onderwerp
  • basiese
Elul is die sesde maand van die Babiloniese kalender. Dit is ongeveer Augustus/September.
item.title
Emperor
onderwerp
  • basiese
Die belangrikste leier in die Romeinse Ryk in Nuwe Testamentiese tye was die keiser in Rome. Tydens Jesus se leeftyd was Augustus en Tiberius keisers. Paulus is waarskynlik deur keiser Nero gevonnis. Voordat daar keisers was Aanvanklik is die Romeinse Ryk deur konings regeer, maar dit het geëindig ...
Esseners
onderwerp
  • basiese
Die Esseners kom nie as sulks in die Bybel voor nie, maar hulle is om verskeie redes belangrik vir die lesers van die Bybel. In die tyd van Jesus en Paulus het die Esseners ʼn groot invloed gehad. Die kennis van die Esseners: gee ʼn meer volledige prentjie van Judaïsme van daardie tyd; help ons om ...
Esseners en die Nuwe Testament
onderwerp
  • basiese
Sommige begrippe in die Nuwe Testament speel ʼn belangrike rol in Esseense literatuur. Maar sulke ooreenkomste beteken nie dat die eerste Christene Esseners was nie. En Jesus se voorloper, Johannes die Doper, wat in die omgewing van die Jordaan gepreek het, was waarskynlik nie ʼn lid van die Esseners ...
Esseners en Qumran
onderwerp
  • basiese
Die Joodse skrywers Flavius Josefus en Philo van Aleksandrië het spesifiek oor die Esseners geskryf. En die Romeinse goewerneur Plinius die Oudste het geskryf dat die Esseners noord van die En-Gedi op die strande van die Dooie See gewoon het. Dit was presies die plek waar ʼn skat van ou Hebreeuse ...
Etanim (maand)
onderwerp
  • basiese
Etanim is die sewende maand van die Oudhebreeuse kalender. Dit is ongeveer September/Oktober. 
Eunug
onderwerp
  • basiese
ʼn Eunug was ʼn hofdienaar in die Ou Nabye Ooste. Eunugs was gewoonlik gekastreer. Die werk van eunugs Eunugs het dikwels in ʼn harem gewerk. In sommige streke kon ʼn eunug ook ʼn belangrike posisie beklee het: hy kon ʼn hoë amptenaar of ʼn leëraanvoerder wees. Eunugs en die wet Volgens een bepaling in ...
Fariseërs
onderwerp
  • basiese
In Jesus se tyd was die Fariseërs baie belangrike godsdienstige leiers van die Joodse volk. Wie was die Fariseërs? Fariseërs het die gebooie in die Ou Testament nagekom, maar het ook die mondelinge Tora, dws die mondelinge wette, tradisies en interpretasies van die wet nagekom. Die Fariseërs wou ...
Fariseërs en die rabbynse literatuur
onderwerp
  • basiese
Die idees en tradisies van die Fariseërs word verder uitgewei in die rabbynse literatuur wat ná die verwoesting van Jerusalem in 70 n.C. ontstaan het. En in hierdie literatuur word ʼn belangrike status aan ʼn aantal mense gegee wat elders as vooraanstaande Fariseërs vermeld word (byvoorbeeld ...
Fariseërs in die Nuwe Testament
onderwerp
  • basiese
Die Fariseërs word meer as ʼn honderd keer in die Nuwe Testament vermeld. In die Evangelies het Jesus vele gesprekke met hulle omtrent die interpretasie van die wet. Die verskillende evangeliste gee elkeen hul eie unieke perspektief op die Fariseërs. Jesus en die Fariseërs Jesus was nie deel van die ...
item.title
Filippus (die seun van Herodes)
onderwerp
  • basiese
Filippus is een van die seuns van Herodes die Grote. Ná die dood van sy vader, word Filippus vanaf 4 v.C. tot 34 n.C. heerser van die noordelike deel van sy vader se koninkryk. Hierdie Filippus word drie keer in die Nuwe Testament vermeld. Tetrarg van Iturea en Tragonitis Ná die dood van Herodes ...
Filo
onderwerp
  • basiese
Filo van Aleksandrië was ʼn Joodse filosoof uit Aleksandrië. Hy het van 20 v.C. tot 50 n.C. gelewe. Hy het baie boeke geskryf, waarvan die meeste gewy is aan die eksegese van die Pentateug (die eerste vyf boeke van die Ou Testament). ʼn Allegoriese uitleg van die Bybel Filo het die Bybel allegories ...
Geld in die Nuwe Testament
onderwerp
  • basiese
In Nuwe Testamentiese tye het mense meesal met Griekse of Romeinse munte betaal. Ruilhandel het slegs op ʼn klein, plaaslike skaal voorgekom.
Geld in die Ou Nabye Ooste
onderwerp
  • basiese
Voordat geld in die oudheid gebruik is, was daar al voorlopers van die munt. Voorlopers van munte Reeds vroeg in die Bronstydperk (3000-2000 v.C.) het ʼn standaardgeldeenheid in die vorm van stukke metaal in die Ou Nabye Ooste ontstaan. Silwer is meesal gebruik, maar soms ook goud of koper. ʼn Stafie ...
item.title
Geld in die Ou Testament
onderwerp
  • basiese
Die Hebreeuse woord vir “geld” is dieselfde as die woord vir “silwer”. Dit demonstreer dat silwer dikwels gebruik is om vir goed in die wêreld van die Ou Testament te betaal. Mense het egter dikwels met juwele, soos neusringe en armbande betaal. Een voorbeeld is Rebekka se bruidskat in Genesis ...
Geldeenheid
onderwerp
  • basiese
Geld sedert die sesde eeu in Israel gebruik. Voor dit was ruilekonomie aan die orde van die dag. Ruilekonomie in die Ou Nabye Ooste In die Ou Nabye Ooste het mense met geld betaal of goedere geruil. Die ruilekonomie is gebaseer op die beginsel dat daar vir elke “geskenk” ʼn geskenk “in ruil” verwag ...
Geldwisselaars
onderwerp
  • basiese
In die antieke wêreld was geldwisselaars nodig vanweë al die verskillende muntsoorte. Hulle kon dikwels by markte en op pleine, waar handel gedryf is, gevind word. Geldwisselaars in die tempel in Jerusalem Daar was ook geldwisselaars in die tempel in Jerusalem. Dit was nodig aangesien pelgrims van ...
Geserkalender
onderwerp
  • basiese
Tydens opgrawings in Geser in 1908 is ʼn kalksteentablet ontdek met ʼn moontlike kalender daarop. Die tablet is omtrent 12 by 7 sentimeter groot en dateer uit die tiende eeu v.C. Die teks is in oud-Hebreeus geskryf. Boerekalender Op die kalksteentablet word maandelikse en tweemaandelikse periodes ...
Getuie
onderwerp
  • basiese
Getuies was onontbeerlik in ʼn hofsaak. ʼn Uitspraak kon slegs gelewer word indien daar genoeg getuies was. Ten minste twee getuies Die aangeklaagde in ʼn hofsaak kon slegs skuldig bevind word as daar ten minste twee getuies van die misdaad was. Die getuies moes die waarheid praat. As dit geblyk het ...
Gewig
onderwerp
  • basiese
Daar is verskeie maniere om gewigte aan te dui in die Bybel. Die talent was die grootste maat om in bybelse tye gewig te bepaal. Dit kom hoofsaaklik in tekste in die Ou Testament voor. Talent as gewigsmaat moet onderskei word van talent as geldeenheid (sien talent). Algemeenste gewigte  Term ...
Gewigte en mate
onderwerp
  • basiese
Die oorsprong van die sisteem van gewigte en mate in die Bybel is onbekend. Daar was geen standaard vir die bepaling van lengte of gewig nie. Die presiese waarde van die bybelse gewigte en mate is soms moeilik om vas te stel. Sommige mates van volume is gebruik vir vaste stowwe, en sommige vir ...