Sesotho 1989 (SO) (SSO89SO)
12

Barutuwa ba kga matshohlo ka Sabatha

(Mar. 2:23-28; Luka 6:1-5)

121Ka nako eo, Jesu a feta hara masimo a koro e le ka Sabatha. Barutuwa ba hae ba ne ba lapile, mme ba qala ho kga matshohlo, ba a ja.Dipo. 23:25
2Yare ha Bafarisi ba bona hona ba re ho yena: “Bona, barutuwa ba hao ba etsa ho sa dumellwang ka Sabatha.”

3A re ho bona: “Na ha le a ka la bala seo Davida a neng a se etse, ha a ne a lapile mmoho le bao a neng a ena le bona; 4kamoo a neng a kene ka Tlung ya Modimo kateng, mme ba ja bohobe bo halalelang, e leng boo yena le bao a neng a ena le bona ba neng ba sa dumellwa ho bo ja, bo jewa ke baprista feela?1 Sam. 21:1-6
Mee. 24:9
5Kapa na ha le a ka la bala Molaong hore baprista ba tlola molao wa Sabatha Tempeleng ka Disabatha, empa ha ba na molato?Dipa. 28:9,10
6Ke a le bolella, mona ho teng ho fetang Tempele ka boholo. 7Hoja le ne le tsebile hore na ke ho reng ha ho thwe: ‘Ke thabela mohau, e seng sehlabelo,’ le ka be le sa ka la ahlola ba se nang molato.Mat. 9:13
Hos. 6:6
8Mora Motho ke morena wa Sabatha.”

Motho ya shweleng letsoho

(Mar. 3:1-6; Luka 6:6-11)

9Jesu ha a tloha moo a kena ka tlung ya bona ya thapelo. 10Ho ne ho le teng motho ya shweleng letsoho. Hore ba tle ba qose Jesu, Bafarisi ba mmotsa, ba re: “Na ho a dumelleha ho fodisa batho ka Sabatha?”

11A re ho bona: “Ekaba ke mang ho lona, ya nang le nku e le nngwe, eo ekareng ha e wetse ka lenkwaneng ka Sabatha, a ke keng a e tshwara, a e nyolla?Luka 14:5
12Ha ho le jwalo, motho o feta nku hakaakang ka bohlokwa! Ka baka leo, ho a dumelleha ho etsa ho molemo ka Sabatha.”

13Yaba o re ho motho eo: “Otlolla letsoho la hao!”

A le otlolla, la fola, mme la boela la loka jwaloka le leng. 14Bafarisi ba tswa, ba rera kamoo ba ka bolayang Jesu kateng.

Mohlanka eo Modimo a mo kgethileng

15Ha Jesu a tsebile hoo, a tloha moo. Batho ba bangata ba mo latela, mme a ba fodisa bohle, 16a ba laya hore ba se ke ba etsa hore a tsejwe; 17e le hore ho tle ho phethahale ho boletsweng ke moporofeta Esaya, ha a re:

18“Bonang, mohlanka wa ka

eo, ke mo kgethileng ke eo,

moratuwa wa ka ya nkgahlang!

Ke theoletse Moya wa ka

hodima hae,

o tla tlisetsa ditjhaba toka.

19A ke ke a nganga,

leha e le ho peroha,

lentswe la hae

le ke ke la utlwahala diterateng.

20A ke ke a roba lehlaka

le tenyetsehileng,

le lebone le taitsang

a ke ke a le tima,

ho fihlela a etsa hore toka e hlole.

21Ditjhaba di tla tshepa,

di tshepe lebitso la hae.”Esa. 42:1-4

Jesu le Beele-Sebule

(Mar. 3:20-30; Luka 11:14-23; 12:10)

22Yaba ho tliswa ho Jesu monna ya nang le modemona, e le sefofu se semumu. A mo fodisa, mme sefofu se semumu sa bua, sa bona. 23Matshwele kaofela a hlollwa, a re: “Na eo hase Mora Davida?”

24Empa Bafarisi, ha ba utlwa hona, ba re: “Enwa ha a leleke bademona, haese ka Beele-Sebule, morena wa bademona.”Mat. 9:34
10:25

25Ka ho tseba mehopolo ya bona, Jesu a re ho bona: “Mmuso o mong le o mong o ikarolang ho itwantsha o fetoha lesupi, mme ha ho motse kapa lelapa le ikarolang ho itwantsha le ka tiyang. 26Haeba Satane a leleka Satane, o ikarotse, o a itwantsha; ha ho le jwalo mmuso wa hae o ka tiya jwang? 27Haeba nna ke leleka bademona ka Beele-Sebule, bara ba lona ba ba leleka ka mang? Ka baka leo, e tla ba bona baahlodi ba lona. 28Empa haeba ke leleka bademona ka Moya wa Modimo, ruri Mmuso wa Modimo o fihlile ho lona.

29“Kapa motho a ka kena jwang ka tlung ya seqhobane, a hapa thepa ya sona, haeba a sa tlama seqhobane seo pele, e be hona a hapang thepa yohle ya ntlo?

30“Ya sa emang le nna o a ntwantsha, mme ya sa bokelleng le nna o a qhalanya.Mar. 9:40
31Ka baka leo, ke a le bolella, batho ba ka tshwarelwa sebe se seng le se seng le nyefolo e nngwe le nngwe, empa ha e le nyefolo e nyefolang Moya o Halalelang, ba ke ke ba e tshwarelwa. 32Mang kapa mang ya buang se lwantshang Mora Motho o tla tshwarelwa, empa mang kapa mang ya buang se lwantshang Moya o Halalelang, a ke ke a tshwarelwa mehleng ena, leha e le mehleng e tlang.”Luka 12:10

Sefate le ditholwana tsa sona

(Luka 6:43-45)

33“Haeba sefate se le monate, le ditholwana tsa sona di monate, empa haeba sefate se le sebe, le ditholwana sa sona di mpe, hobane sefate se tsejwa ka ditholwana tsa sona.Mat. 7:20
Luka 6:44
34Lona madinyane a marabe, le ka bolela jwang tse lokileng le le kgopo tjee? Molomo o bolela se tletseng ka pelong.Mat. 3:7
23:33
15:18
Luka 3:7
6:45
35Motho ya lokileng o ntsha tse lokileng letlotlong le lokileng; athe motho ya kgopo o ntsha tse kgopo letlotlong le lebe. 36Ke a le bolella, lentswe le leng le le leng la bosawana leo batho ba le buang, ba tla ikarabella hodima lona ka letsatsi la kahlolo, 37hobane o tla bewa ya lokileng ka dipolelo tsa hao, kapa o tla ahlolwa ka dipolelo tsa hao.”

Ba batla sesupo

(Mar. 8:11,12; Luka 11:29-32)

38Yaba tse ding tsa Ditsebi tsa Molao le ba bang ba Bafarisi ba a araba, ba re: “Moruti, re rata ho bona sesupo se tswang ho wena.”Mat. 16:1
Mar. 8:11
Luka 11:16

39Jesu a ba araba, a re: “Moloko o kgopo, wa bakwenehi, o batla sesupo, empa o ke ke wa newa sesupo, haese sa moporofeta Jonase.Mat. 16:4
Mar. 8:12
40Jwalokaha Jonase a bile ka mpeng ya leruarua matsatsi a mararo le masiu a mararo, ka mokgwa o jwalo Mora Motho o tla ba ka mpeng ya lefatshe matsatsi a mararo le masiu a mararo.Jona. 1:17
41Mohla kahlolo batho ba Ninife ba tla ema, ba qose moloko ona, ba o ahlole, hobane ba ne ba bake ha ba rutwa ke Jonase, empa bonang, mona ho teng ya fetang Jonase.Jona. 3:5
42Mohla kahlolo Mofumahadi wa Borwa o tla ema, a qose moloko ona, a o ahlole, hobane o ile a tloha dipheletsong tsa lefatshe ho tla mamela bohlale ba Solomone, empa mona ho teng ya fetang Solomone.”1 Dikg. 10:1-10
2 Dik. 9:1-12

Ho kgutla ha moya o ditshila

(Luka 11:24-26)

43“Moya o ditshila ha o tswile ho motho, o solla mahwatateng, o batla phomolo, empa ha o e fumane. 44Ebe o re: ‘Ke tla kgutlela tlung ya ka, moo ke tswileng teng.’ Jwale ha o fihla, o e fumana e le lephaka, e fietswe, e kgabisitswe. 45Ebe o ya lata meya e meng e supileng, e o fetang ka bokgopo, mme e kene, e ahe teng, hoo ditaba tsa motho eo tsa morao di bang mpe ho feta tsa pele. Ho tla ba jwalo le ho moloko ona o kgopo.”

Bana babo Jesu le mmae

(Mar. 3:31-35; Luka 8:19-21)

46Ha Jesu a ntse a bua le matshwele, mmae le bana babo Jesu ba ne ba eme kantle, ba batla ho bua le yena. 47Motho e mong a re ho yena: “Mmao le bana beno ke bana ba eme kantle, ba batla ho bua le wena.”

48Empa Jesu a araba ya mmolellang, a re: “Mme ke mang? Bana beso ke bo-mang?” 49Yaba o otlolella letsoho ho barutuwa ba hae, o re: “Bonang! Mme le bana beso ke bana. 50Mang kapa mang ya etsang thato ya Ntate ya mahodimong, ke yena eo e leng ngwaneso, le kgaitsedi, le mme.”

13

Setshwantsho sa mojadi

(Mar. 4:1-9; Luka 8:4-8)

131Hona tsatsing leo Jesu a tswa ka tlung, a ya dula pela letsha. 2Matshweletshwele a mo kgobokanela, hoo a bileng a kena ka sekepeng; a dula teng, letshwele lohle le le lebopong.Luka 5:1-3
3A le bolella ditaba tse ngata ka ditshwantsho, a re:

“Mojadi o ile a tswa ho ya jala. 4Ha a ntsa jala, peo e nngwe ya wela ka tseleng, mme dinonyana tsa tla, tsa e ja. 5E nngwe ya wela mokurutlaneng, moo ho se nang mobu o mongata. Ya phakisa ya mela, hobane mobu o ne o sa teba, 6empa hoba letsatsi le tjhabe, la e tjhesa, ya omella, hobane metso e ne e sa teba. 7E nngwe ya wela hara meutlwa, mme meutlwa ya hola, ya e bipetsa. 8Empa peo e nngwe ya wela mobung o motle, mme ya beha: E nngwe tse lekgolo, e nngwe tse mashome a tsheletseng, e nngwe tse mashome a mararo.

9“Ya nang le ditsebe a utlwe.”

Sepheo sa ditshwantsho

(Mar. 4:10-12; Luka 8:9,10)

10Barutuwa ba tla ho yena, ba re: “Ke ka baka lang o buang le bona ka ditshwantsho?”

11A ba araba, a re: “Lona le neilwe ho tseba diphiri tsa Mmuso wa mahodimo, athe bona ha ba a ho newa. 12Ya nang le letho o tla ekeletswa, a be a hafe ka nkatana, empa ya se nang letho o tla amohuwa le seo a nang le sona.Mat. 25:29
Mar. 4:25
Luka 8:18
19:26
13Ke ka baka lena ke buang le bona ka ditshwantsho, hobane leha ba bona, ha ba bone, mme leha ba utlwa, ha ba utlwe, leha e le ho utlwisisa. 14“Ke moo ho phethahalang ho bona boporofeta ba Esaya bo reng:

“ ‘Ho utlwa le tla utlwa,

empa le ke ke la utlwisisa;

ho sheba le tla sheba,

empa le ke ke la bona.

15Dipelo tsa setjhaba sena

di thotofetse,

mme ditsebe tsa sona di thibane,

se itutubaditse mahlo,

esere mohlomong

sa bona ka mahlo a sona

sa utlwa ka ditsebe tsa sona,

sa sokoloha, yaba ke a se fodisa.’Esa. 6:9,10

16“Empa lona le lehlohonolo kahobane mahlo a lona a a bona, le ditsebe tsa lona di a utlwa. 17Etswe ruri ke a le bolella, baporofeta le ba lokileng ba bangata ba ne ba lakatsa ho bona seo le se bonang, empa ha ba a ka ba se bona, le ho utlwa seo le se utlwang, empa ha ba a ka ba se utlwa.”Luka 10:23,24

Jesu o qaqisa setshwantsho sa mojadi

(Mar. 4:13-20; Luka 8:11-15)

18“Ha ho le jwalo, lona, utlwang setshwantsho sa mojadi. 19Mang le mang ha a utlwa lentswe la Mmuso wa Modimo, mme a sa le utlwisise, E Mobe o ye a tle, a mo amohe se jetsweng pelong ya hae; enwa ke yona peo e jetsweng ka tseleng. 20Peo e jetsweng mokurutlaneng ke ya utlwang lentswe, a phakise a le amohele ka thabo, 21empa ha a na metso ka ho yena, ke motho ya mamellang ka nakwana, mme ha ho hlaha matshwenyeho kapa ditlhoriso ka baka la Lentswe la Modimo, o phakisa ho kweneha. 22Peo e jetsweng meutlweng ke ya utlwang lentswe, feela dikgathatso tsa mehla ya jwale le thetso ya maruo di bipetsa lentswe, le nyope. 23Peo e jetsweng mobung o motle ke ya utlwang lentswe, mme a le utlwisise. Enwa ke yena ya behang tse lekgolo, kapa tse mashome a tsheletseng, kapa tse mashome a mararo.”

Setshwantsho sa mofoka

24Jesu a ba bolella setshwantsho se seng, a re: “Mmuso wa mahodimo o tshwantshwa le motho ya jetseng peo e ntle tshimong ya hae. 25Yare ha ho robetswe, sera sa hae sa tla, sa jala mofoka hara koro, mme sa ikela. 26Ha lekgaba le se le metse, le bile le tswetse, mofoka le wona wa bonahala.

27“Basebeletsi ba monga tshimo ba tla ho yena, ba re: ‘Monghadi, na o ne o sa jala peo e ntle tshimong ya hao? Jwale mofoka o tswa kae?’

28“A re ho bona: ‘Hono ho entswe ke sera.’

“Basebeletsi ba re ho yena: ‘Jwale na o rata hore re yo o fothola?’

29“A re: ‘Tjhe, esere ha le fothola mofoka la fotholella le koro. 30Di leseng di hole hammoho ho fihlela mohla kotulo, mme ka nako ya kotulo ke tla re ho bakotudi: Fotholang mofoka pele, le o tlame mangata, o tle o tjheswe, koro yona le e bokelle disiung tsa ka.’ ”

Setshwantsho sa tlhaku ya mosetareta

(Mar. 4:30-32; Luka 13:18,19)

31Jesu a ba bolella setshwantsho se seng hape, a re: “Mmuso wa mahodimo o tshwana le tlhaku ya mosetareta,Mosetareta: Ke setlama se ka fihlang boleleleng ba dimethara tse tharo. eo motho a ileng a e nka, a e jala tshimong ya hae. 32Ke yona e nyenyane ho feta dipeo tsohle, empa ha e se e hotse, e feta ditlama tse ding tsohle ka boholo, e be sefate seo dinonyana tse fofang di ahelang makaleng a sona.”

Setshwantsho sa tomoso

(Luka 13:20,21)

33A ba bolella setshwantsho se seng hape, a re: “Mmuso wa mahodimo o tshwana le tomoso, eo mosadi a ileng a e nka, a e dubella phofong ya koro e tekanyo di tharo, ho fihlela hlama kaofela e ba e lomoseha.”

Sepheo sa ditshwantsho

(Mar. 4:33,34)

34Tseo tsohle Jesu a di bolella matshwele ka ditshwantsho, mme o ne a sa a bolelle letho haese ka ditshwantsho; 35e le hore ho tle ho phethahale ho boletsweng ke moporofeta, ha a re:

“Ke tla bua le bona

ka ditshwantsho,

ke bolele tse neng di patehile

haesale fatshe le thewa.”Pes. 78:2

Jesu o qaqisa setshwantsho sa mofoka

36Yaba Jesu o tloha hara matshwele, o kena ka tlung. Barutuwa ba hae ba tla ho yena, ba re: “Ako re qaqisetse setshwantsho sa mofoka o tshimong.”

37A ba araba, a re: “Ya jalang peo e ntle ke Mora Motho. 38Tshimo ke lefatshe; peo e ntle ke bao e leng bana ba Mmuso wa Modimo, mofoka ke bana ba E Mobe. 39Sera se o jetseng ke Diabolosi. Kotulo ke bofelo ba mehla ya jwale; bakotudi ke mangeloi.

40“Jwalokaha mofoka o ye o fotholwe, o tjheswe mollong, ho tla ba jwalo bofelong ba mehla ya jwale. 41Mora Motho o tla romela mangeloi a hae, mme a tla tlosa Mmusong wa hae tsohle tse kgopisang le ba etsang bokgopo; 42a tla ba lahlela seboping sa mollo, moo ho tla ba teng dillo le ditsikitlano tsa meno. 43Mohlang oo ba lokileng ba tla kganya jwaloka letsatsi Mmusong wa Ntata bona. Ya nang le ditsebe a utlwe.”

Setshwantsho sa letlotlo le patilweng

44“Mmuso wa mahodimo o tshwana le letlotlo le patilweng tshimong, leo eitseng ha motho a le fumana, a le pata, mme thabong ya hae a ya rekisa tsohle tseo a nang le tsona, a reka tshimo eo.”

Setshwantsho sa mabenyane a bohlokwa

45“Hape, Mmuso wa mahodimo o tshwana le mohwebi ya batlang mabenyane a bohlokwa, 46eo ereng hoba a fumane le leng la bohlokwahadi, a yo rekisa tsohle tseo a nang le tsona, a le reke.”

Setshwantsho sa letlowa

47“Hapehape, Mmuso wa mahodimo o tshwana le letlowa le akgetsweng lewatleng, le haharang ditlhapi tsa mefutafuta, 48leo ereng ha le se le tletse, batshwasi ba le hulele lebopong, ba dule fatshe, ba hlwaele tse ntle ka dipitseng, tse mpe tsona ba di lahle. 49Ho tla ba jwalo bofelong ba mehla ya jwale; mangeloi a tla tla a kgethe ba kgopo ho ba lokileng, 50a ba lahlele seboping sa mollo, moo ho tla ba teng dillo le ditsikitlano tsa meno.”

Matlotlo a matjha le a kgale

51Jesu a ba botsa, a re: “Na le utlwisisa tsee tsohle?”

Ba re ho yena: “E.”

52A re ho bona: “Ka baka leo, Setsebi se seng le se seng sa Molao se rutilweng tsa Mmuso wa mahodimo se tshwana le monga ntlo ya ntshang tse ntjha le tsa kgale letlotlong la hae.”

Jesu o hanwa Nasaretha

(Mar. 6:1-6; Luka 4:16-30)

53Yare hoba Jesu a qete ho bolela ditshwantsho tsena, a tloha moo, 54a fihla motseng wa habo, mme a rutela batho tlung ya bona ya thapelo, hoo ba ileng ba hlollwa, mme ba re: “Bohlale boo le diketso tsee tse hlollang, eo o di nka kae? 55Na hase mora wa mmetli wa mapolanka? Na mmae hase ya bitswang Maria, le baena ba hae hase bo-Jakobo, le Josefa, le Simone, le Juda? 56Na dikgaitsedi tsa hae tsohle ha di hara rona moo? Ha ho le jwalo, tsena tsohle yena o di nka kae?”

57Ba kgopiseha ke yena.

Jesu a re ho bona: “Moporofeta o hlomphuwa hohle haese motseng wa habo le tlung yabo feela.”Joh. 4:44
58Moo teng ha a ka a etsa diketso tse matla, tse hlollang, ka baka la ho se dumele ha bona.

14

Polao ya Johanne Mokolobetsi

(Mar. 6:14-29; Luka 9:7-9)

141Ka nako eo kgosi Heroda a utlwa botumo ba Jesu. 2A re ho basebeletsi ba hae: “Motho eo ke Johanne Mokolobetsi; o tsohile bafung; ka baka leo, matla a hlollang a sebetsa ka ho yena.”

3Heroda o ne a ile a tshwara Johanne, a mo tlama, mme a mo kenya tjhankaneng ka baka la Herodiase, mohatsa moena hae Filipi. 4Johanne o ne a ile a re ho Heroda: “Ha ho dumellehe hore o mo nyale.”Luka 3:19,20
Mee. 18:16
20:21
5Heroda o ne a rata ho mmolaya, empa a tshaba batho, hobane ba ne ba tadima Johanne e le moporofeta.

6Mohla mokete wa kgopotso ya tswalo ya Heroda, moradi wa Herodiase a etsa motjeko pontsheng ho bona, mme a kgahlisa Heroda; 7ka baka leo, a mo tshepisa ka ho ikana hore o tla mo fa eng kapa eng eo a ka e kopang.

8Ka ho susumetswa ke mmae, morwetsana a re: “Mphe hona mona, ka mokeke, hlooho ya Johanne Mokolobetsi.”

9Mmusisi a swaba, empa ka baka la kano ya hae, le ka baka la ba leng dijong le yena, a laela hore a e newe. 10Yaba o laela hore Johanne a kgaolwe hlooho tjhankaneng. 11Hlooho ya hae ya tliswa ka mokeke, ya newa morwetsana, mme yena a e isa ho mmae. 12Barutuwa ba Johanne ba tla, ba nka setopo, ba se epela; ba nto ya tsebisa Jesu.

Jesu o fepa ba dikete tse hlano

(Mar. 6:30-44; Luka 9:10-17; Joh. 6:1-14)

13Yare ha Jesu a utlwa pehi eo, a tloha moo ka sekepe, a ikela nahathothe boinotshing. Matshwele ha a utlwa a mo latela ka maoto, a etswa metseng. 14Ha Jesu a etswa sekepeng, a bona letshwelehadi, a utlwela batho bohloko, mme a fodisa bakudi ba bona.

15Ha ho phirima, barutuwa ba hae ba tla ho yena, ba re: “Mona ke nahathothe, mme nako e se e ile; lokolla batho bana, ba tle ba yo ithekela dijo metseng.”

16Empa Jesu a re ho bona: “Ha ho hlokahale hore ba tsamaye; ba fepeng e le lona.”

17Ba re ho yena: “Mona ha re na letho haese dinkgwa tse hlano le ditlhapi tse pedi.”

18A re: “Ntlisetseng tsona mona.” 19Hoba a laele matshwele ho dula jwanng, a nka dinkgwa tseo tse hlano le ditlhapi tseo tse pedi, a lelalla lehodimong, a boka, a ngwatha dinkgwa, a di nea barutuwa, mme ba di abela matshwele. 20Ba eja bohle, ba kgora; yaba ho bokellwa makumane a setseng, mme a tlatsa diroto tse leshome le metso e mmedi. 21Ba jeleng e ne e le banna ba ka bang dikete tse hlano, ho sa balwe basadi le bana.

Jesu o tsamaya hodima metsi

(Mar. 6:45-52; Joh. 6:15-21)

22Kapelepele Jesu a laela barutuwa ba hae ho kena ka sekepeng, ho mo etella pele ho ya mose wane, ha yena a ntse a qhala matshwele. 23Hoba a a qhale, a nyolohela thabeng ho ya rapela boinotshing, ha ba ha phirima a ntse a le mong hona moo. 24Sekepe sona se ne se se se le hole le lebopo, se tsukutlwa ke maqhubu, hobane se ne se tobane le moya.

25Kameso, Jesu a ya ho bona a tsamaya hodima metsi. 26Ha barutuwa ba mmona a tsamaya hodima metsi, ba tshoha, ba re: “He! ke sethotsela!” mme ba bokolla ke ho tshaba.

27Yaba Jesu o phakisa a bua le bona, a re: “Kgobang matshwafo! Ke nna, se tshabeng!”

28Petrose a mo araba, a re: “Morena, haeba ke wena, ntaele hore ke tle ho wena ke tsamaya hodima metsi.”

29A re: “Tloo!” Yaba Petrose o tswa sekepeng, o tsamaya hodima metsi, o leba ho Jesu. 30Empa ha a utlwa moya wa sefefo a tshoha, a qala ho teba, mme a howa, a re: “Morena, mpholose!”

31Hanghang Jesu a nanabetsa letsoho, a mo phamola, a re ho yena: “Wena ya tumelo e fokolang! O belaetse ka lebaka lang?”

32Hoba ba kene ka sekepeng, moya wa teba. 33Ba neng ba le ka sekepeng ba mo kgumamela, ba re: “Kannete o Mora wa Modimo!”

Jesu o fodisa bakudi Genesareta

(Mar. 6:53-56)

34Yare ha ba se ba tsheletse mose, ba fihla lebopong la Genesareta. 35Ha banna ba sebaka seo ba se ba mo tsebile, ba hlaba mokgosi sebakeng seo sohle, mme batho ba mo tlisetsa bohle ba kulang. 36Ba mo kopa hore a ba dumelle ho ama feela qola ya seaparo sa hae mme bohle ba e amileng ba fola.