Sesotho 1989 (SO) (SSO89SO)
5

Jesu o bitsa barutuwa ba pele

(Mat. 4:18-22; Mar. 1:16-20)

51Eitse ha letshwele le patisitse Jesu ho mamela lentswe la Modimo, a eme lebopong la letsha la Genesareta, 2a bona dikepe tse pedi di eme lebopong la letsha, batshwasi ba ditlhapi ba tswile ka ho tsona ba hlatswa matlowa a bona. 3A kena ka ho se seng sa dikepe, e leng sa Simone, a mo kopa hore a se sesisetse sebakana le lebopo; hoba a dule, a ruta matshwele a le ka sekepeng.Mat. 13:1,2
Mar. 3:9,10
4:1

4Ha a qetile ho bua, a re ho Simone: “Sesisetsa kweetseng, le lepeletse matlowa a lona, le tshwase.”

5Simone a araba, a re: “Monghadi, re sebeditse ka thata bosiu bohle re sa tshwase letho, empa ho ya ka polelo ya hao ke tla lepeletsa matlowa.”Joh. 21:3

6Hoba ba etse jwalo ba tshwasa ditlhapi tse ngata haholo; matlowa a bona a ba a batla a taboha.Joh. 21:6
7Ba hwehla balekane ba ka sekepeng se seng hore ba tlo ba thusa; ba tla, mme dikepe tsa tlala bobedi ba tsona, hoo di ileng tsa batla di teba.

8Ha Simone Petrose a bona hoo, a itihela mangweleng a Jesu, a re: “Morena, tloha ho nna, hobane ke motho wa moetsadibe!” 9A rialo hobane yena le bohle bao a nang le bona ba hloletswe ka baka la tshwaso ya ditlhapi tseo ba di tshwasitseng. 10Ha eba jwalo le ho bara ba Sebedea, e leng Jakobo le Johanne, bao e neng e le balekane ba Simone.

Jesu a re ho Simone: “Se tshabe; ho tloha jwale o tla ba motshwasi wa batho.” 11Hoba ba hulele dikepe lebopong, ba tlohela tsohle, mme ba mo latela.

Jesu o fodisa molepera

(Mat. 8:1-4; Mar. 1:40-45)

12Yare ha Jesu a le ho o mong wa metse, monna ya tletseng lepera, ha a mmona, a itihela fatshe ka sefahleho, a mo kopa, a re: “Morena, ha o rata o ka ntlhwekisa.”

13Jesu a otlolla letsoho, a mo ama, a re: “Ke a rata, hlweka!” Yaba lepera le tloha ho yena hanghang.

14Jesu a mo laela ho se bolelle motho, a re: “O mpe o yo itlhahisa ho moprista, o nyehelle tlhwekiso ya hao kamoo Moshe a laetseng kateng, e be bopaki ho bona.”Mee. 14:1-32

15Empa taba ya hae ya nna ya phatlalla, mme matshwelehadi a phuthehela ho tla mo mamela le ho fodiswa malwetseng a wona. 16Yena a ikela nahathothe, mme a rapela.

Jesu o fodisa motho ya shweleng ditho

(Mat. 9:1-8; Mar. 2:1-12)

17Ka le leng la matsatsi ao, ha Jesu a ntse a ruta, Bafarisi le baruti ba Molao ba tswang motseng o mong le o mong wa Galelea, Judea le Jerusalema, ba ne ba dutse moo. Matla a Morena a ho fodisa a ba teng ho yena. 18Banna ba nkileng monna ya shweleng ditho ka diphate, ba leka ho mo kenya le ho mmea kapele ho Jesu. 19Ka ho hloka mokgwa wa ho mo kenya ka baka la letshwele, ba hlwella kahodima ntlo, ba phunya marulelo, ba mo lepelletsa kahare, kapele ho Jesu, a ntse a le diphateng.

20Ha a bona tumelo ya bona, a re: “Monna, o tshwaretswe dibe tsa hao.”

21Yaba Ditsebi tsa Molao le Bafarisi ba qala ho buisana, ba re: “Eo ke mang ya nyefolang? Ke mang ya ka tsebang ho tshwarela dibe, haese Modimo a nnotshi na?”

22Empa Jesu, ka ho tseba mehopolo ya bona, a ba araba, a re: “Le hopolang ka dipelong tsa lona? 23Ho bonolo ho feta ke hofe, ha e le ho re: ‘O tshwaretswe dibe tsa hao,’ kapa e le ho re: ‘Ema, o tsamaye’? 24Empa hore le tle le tsebe hore Mora Motho o na le matla lefatsheng a ho tshwarela dibe,” a re ho ya shweleng ditho: “Ke re ho wena: Ema, nka diphate tsa hao, eya tlung ya hao!” 25Hanghang a ema ba ntse ba mmona, a nka seo a neng a robetse ho sona, a ya tlung ha hae a ntse a tlotlisa Modimo. 26Yaba bohle ba a hlollwa, ba tlotlisa Modimo, ba tlala tshabo, ba re: “Kajeno re bone dimakatso.”

Pitso ya Levi

(Mat. 9:9-13; Mar. 2:13-17)

27Kamora tsena Jesu a tswa, mme a bona molekgetho ya bitswang Levi a dutse tlung ya lekgetho, a re ho yena: “Ntatele!” 28A tlohela tsohle, a ema, a mo latela.

29Levi a mo etsetsa mokete o moholo ka tlung ya hae: ho ne ho ena le sehlophahadi sa balekgetho le ba bang ba dutse ba eja le bona. 30Bafarisi le Ditsebi tsa bona tsa Molao ba korotlela barutuwa ba Jesu, ba re: “Ke ka lebaka lang ha le eja, mme le enwa le balekgetho le baetsadibe na?”Luka 15:1,2

31Jesu a ba araba, a re: “Ba sa kuleng ha ba hloke ngaka, empa e hlokwa ke ba kulang. 32Ha ke a tla ho biletsa ba lokileng pakong, empa baetsadibe.”

Potso ka tsa ho itima dijo

(Mat. 9:14-17; Mar. 2:18-22)

33Jwale ba re ho Jesu: “Barutuwa ba Johanne ba itima dijo kgafetsa, mme ba etsa merapelo, le ba Bafarisi ba etsa jwalo, empa ba hao ba a ja, mme ba a nwa.”

34Jesu a re ho bona: “Na le ka re baetsana ba itime dijo ha monyadi a ntse a ena le bona? 35Empa ho tla tla matsatsi ao ka wona monyadi a tla tloswa ho bona, e be hona ba tla itima dijo matsatsing ao.”

36A ba bolella le setswantsho, a re: “Ha ho ya tabolang setsiba seaparong se setjha, mme a se rokelle seaparong sa kgale, esere seaparo se setjha sa taboha, mme setsiba se setjha sa se ke sa dumellana le seaparo sa kgale. 37Ha ho ya tshelang veine e ntjha makukeng a kgale, esere veine e ntjha ya phatlola makuka, yona ya qhaleha, makuka a senyeha, 38empa veine e ntjha e tshwanetse ho tshelwa makukeng a matjha. 39Ha ho eo ekareng ha a nwele veine ya kgale, ebe o lakatsa e ntjha, hobane o re: ‘Ya kgale e monate ho feta.’ ”

6

Barutuwa ba kga matshohlo ka Sabatha

(Mat. 12:1-8; Mar. 2:23-28)

61Ha etsahala hore Jesu a fete hara masimo ka Sabatha. Barutuwa ba hae ba kga matshohlo, ba a hohla ka diatla, ba a ja.Dipo. 23:25
2Ba bang ba Bafarisi ba re: “Le etsetsang ho sa dumellwang ka Sabatha?”

3Jesu a ba araba, a re: “Na ha le a ka la bala seo Davida a neng a se etse ha a lapile, mmoho le bao a neng a ena le bona; 4kamoo a neng a kene ka Tlung ya Modimo kateng, mme a nka bohobe bo halalelang, a bo ja, a fa le bao a neng a ena le bona, e leng boo a neng a sa dumellwa ho bo ja, bo jewa ke baprista feela?”1 Sam. 21:1-6
Mee. 24:9
5A re ho bona: “Mora Motho ke morena wa Sabatha.”

Motho ya shweleng letsoho

(Mat. 12:9-14; Mar. 3:1-6)

6Jwale ha etsahala ka Sabatha se seng hore Jesu a kene ka tlung ya thapelo, a rute. Ho ne ho ena le motho teng ya shweleng letsoho le letona. 7Ditsebi tsa Molao le Bafarisi ba ne ba mo disitse hore na o tla fodisa ka Sabatha, hore ba tle ba fumane lebaka la ho mo qosa. 8Empa Jesu o ne a tseba mehopolo ya bona, mme a re ho monna ya shweleng letsoho: “Tloo, o eme mona hare!” A tla, a ema.

9Yaba Jesu o re ho bona: “Ke a le botsa hore na ho a dumellwa ho etsa hantle kapa ho etsa hampe, ho pholosa bophelo kapa ho bo timetsa ka Sabatha?”

10A ba ya ka mahlo bohle; a re ho yena: “Otlolla letsoho la hao!” A etsa jwalo, yaba letsoho la hae le a fola. 11Empa bona ba tlalwa ke kgalefo, ba buisana ka seo ba ka se etsang Jesu.

Jesu o kgetha ba leshome le metso e mmedi

(Mat. 10:1-4; Mar. 3:13-19)

12Matsatsing ao ha etsahala hore Jesu a tswele thabeng ho ya rapela, mme a sesa bosiu a ntse a rapela Modimo. 13Ha bo sele, a bitsetsa barutuwa ba hae ho yena, mme a kgetha ba leshome le metso e mmedi hara bona, a ba bitsa baapostola: 14ke Simone, eo a mo reileng lebitso la Petrose, le Andrease ngwanabo, le Jakobo, le Johanne, le Filipi, le Baretholome, 15le Matheu, le Thomase, le Jakobo mora Alefiose, le Simone ya bitswang Motjhesehi, 16le Juda mora Jakobo, le Judase Isekariota ya ileng a fetoha moeki.

Jesu o thusa batho ba bangata

(Mat. 4:23-25)

17Hoba a theohe le bona, a ema motsitseng, ho ena le sehlopha se seholo sa barutuwa ba hae, le bongatangata ba setjhaba se tswang Judea yohle, le Jerusalema, le lebopong la Tire le Sidone, 18ba tlileng ho mo mamela le ho fodiswa malwetseng a bona. Le ba neng ba tshwenngwa ke meya e ditshila ba ne ba fodiswa. 19Letshwele lohle le ne le batla ho mo ama, hobane matla a ne a etswa ho yena, mme o ne a fodisa bohle.

Ba lehlohonolo le ba madimabe

(Mat. 5:1-12)

20A phahamisetsa mahlo ho barutuwa ba hae, a re:

“Ho lehlohonolo

lona mafutsana,

hobane Mmuso wa Modimo

ke wa lona.

21Ho lehlohonolo

lona ba lapileng jwale,

hobane le tla kgoriswa.

Ho lehlohonolo

lona ba llang jwale,

hobane le tla tsheha.

22“Le lehlohonolo ha batho ba le hloya, le ha ba le tebela, ba le hlapaola, ba kgesa lebitso la lona jwaloka hoja le le lebe, ka baka la Mora Motho.1 Pet. 4:14

23“Thabang letsatsing leo, le thenthetse, hobane bonang, moputso wa lona o moholo lehodimong; etswe bo-ntata bona ba entse baporofeta jwalo.2 Dik. 36:16
Dik. 7:52

24“Empa ho madimabe

lona barui,

hobane le se le amohetse

matshediso a lona.

25Ho madimabe

lona ba kgotsheng jwale,

hobane le tla lapa.

Ho madimabe

lona ba tshehang jwale,

hobane le tla hlomoha, le lle.

26“Le madimabe ha batho bohle ba le bua hantle; etswe bo-ntata lona ba entse baporofeta ba bohata jwalo.”

Thuto ka tsa ho rata dira

(Mat. 5:38-48; 7:12)

27“Empa nna ke re ho lona ba mmametseng: Ratang dira tsa lona, etsang ba le hloileng hantle, 28hlohonolofatsang ba le rohakang, mme le rapelle ba le etsang hampe. 29Ya o jabelang lerameng, o mo retelletse le lona le leng, mme ya o amohang seaparo, o se ke wa mo hanela le ka kobo. 30Fa e mong le e mong ya o kopang, mme ya nkang tsa hao, o se ke wa re a di kgutlise. 31Etsang batho kamoo le ratang hore ba le etse kateng.Mat. 7:12

32“Haeba le rata ba le ratang, le ka lokelwa ke teboho efe? Esita le baetsadibe le bona ba rata ba ba ratang. 33Haeba le etsa hantle ba le etsang hantle, le ka lokelwa ke teboho efe? Esita le baetsadibe ba etsa jwalo. 34Haeba le adima bao le lebeletseng hore ba le buseletse, le ka lokelwa ke teboho efe? Esita le baetsadibe ba adima baetsadibe, hore ba tle ba buseletswe ho hokaalo. 35Empa ratang dira tsa lona, le di etse hantle, le adimane le sa lebelle ho buseletswa letho. Moputso wa lona o tla ba moholo, mme le tla ba bana ba Ya Hodimodimo, hobane yena o molemo ho ba hlokang teboho le ho ba kgopo. 36Ebang le kutlwelobohloko, jwalokaha Ntata lona a ena le kutlwelobohloko.”

Ho ahlola ba bang

(Mat. 7:1-5)

37“Se ahloleng ba bang, mme ha le ka ke la ahlolwa; le se tswe ba bang, mme ha le ka ke la tsuwa. Tshwarelang, mme le tla tshwarelwa; 38fanang, mme le tla fuwa: mekotlaneng ya lona le tla tshellwa haholo, e hlohlwe, e hlokohlwe, e sasamale, hobane le tla lekanyetswa ka tekanyo eo le lekanyang ka yona.”

39A ba bolella le setshwantsho, a re: “Na sefofu se ka tsamaisa sefofu? Ana di ke ke tsa wela lengopeng bobedi ba tsona?Mat. 15:14
40Morutuwa ha a moholo ho moruti wa hae; e mong le e mong ya rutehileng o tla ba jwaloka moruti wa hae.Mat. 10:24,25
Joh. 13:16
15:20

41“O tadimelang phatsa e ka leihlong la ngwaneno, empa o sa lemohe sekoqo se ka leihlong la hao? 42O ka re jwang ho ngwaneno: ‘Ngwaneso, ere ke ntshe phatsa e ka leihlong la hao,’ wena o sa bone sekoqo se ka leihlong la hao? Moikaketsi, ntsha sekoqo se ka leihlong la hao pele, mme ke hona o tla bona hantle ho ntsha phatsa e ka leihlong la ngwaneno.”

Sefate se tsejwa ka ditholwana tsa sona

(Mat. 7:17-20; 12:34,35)

43“Ha ho sefate se monate se behang ditholwana tse mpe, leha e le sefate se sebe se behang ditholwana tse monate. 44Etswe sefate se seng le se seng se tsejwa ka ditholwana tsa sona, hobane ha ho kgolwe difeiye meutlweng, ebile ha ho kguwe morara hlabahlabaneng.Mat. 12:33
45Motho ya molemo o ntsha ho molemo letlotlong le molemo la pelo ya hae, mme e mobe o ntsha ho hobe letlotlong le lebe la pelo ya hae, hobane molomo wa hae o bua se tletseng ka pelong ya hae.”Mat. 12:34

Metheo e mmedi

(Mat. 7:24-27)

46“Le mpitsetsang ‘Morena, Morena,’ athe ha le etse tseo ke di bolelang? 47Mang le mang ya tlang ho nna, a utlwa dipolelo tsa ka, a di phetha, ke tla le bontsha hore na o tshwana le mang. 48O tshwana le motho ya hahang ntlo, ya ileng a tjheka, a tebisa, mme a thea motheo hodima letlapa; yare sekgohola ha se fihla, noka ya kgahlela ntlo eo, mme ya sitwa ho e sisinya, hobane e ne e hahilwe hantle. 49Empa ya utlwang, a sa phethe, o tshwana le motho ya hahileng ntlo hodima mobu, e se na motheo, eo noka e ileng ya e kgahlela, yaba e heleha hanghang, mme tshenyeho ya ntlo eo ya eba kgolo.”

7

Jesu o fodisa mohlanka wa molaodi wa lebotho

(Mat. 8:5-13; Joh. 4:43-54)

71Yare ha a qetile ho bolella batho dipolelo tsohle tsa hae, a ya kena Kaperenauma. 2Jwale mohlanka wa molaodi e mong wa lebotho la ba lekgolo, eo e neng e le wa bohlokwa ho monga hae, o ne a kula, a le makgatheng a ho shwa. 3Yare hoba molaodi eo a utlwele Jesu, a roma baholo ba Bajuda ho yena, a mo kopa hore a tlo fodisa mohlanka wa hae. 4Ba fihla ho Jesu ba mo rapela ka matla, ba re: “O lokelwa ke hore o mo etsetse jwalo, 5hobane o rata setjhaba sa rona, o bile o re hahetse ntlo ya thapelo.” 6Jesu a ya le bona.

Yare ha a se a se hole le ntlo, molaodi wa lebotho la ba lekgolo a roma metswalle, ya re ho yena: “Morena, o se ke wa ikgathatsa, hobane ha ke tshwanelwe ke hore o kene ka tlung ya ka; 7ka baka leo, ha ke a ka ka iphumana ke lokelwa ke ho tla ho wena; mpe o bue feela, mme mohlanka wa ka o tla fola. 8Le nna, ke le motho ya laolwang ke ba bang, ke na le bahlabani tlasa ka, mme ha ke re ho enwa, ‘Eya,’ o a ya, le ho e mong ‘Tloo,’ o a tla, le ho mohlanka wa ka, ‘Etsa hona,’ o a etsa.”

9Ha Jesu a utlwa tsena, a mo makalla, mme a retelehela ho letshwele le mo latetseng, a re: “Ke a le bolella, ha ke eso fumane tumelo e kaalo le Iseraeleng.” 10Ha ba ronngweng ba fihla hae, ba fumana mohlanka a fodile.

Tsoso ya mora wa mohlolohadi

11Kamora moo Jesu a ya motseng o bitswang Naine, mme barutuwa ba hae le letshwelehadi ba ya le yena. 12Ha a atamela kgoro ya motse, ha be ho ntshwa mofu motseng, mora ya mong, eo mmae e neng e le mohlolohadi. Letshwelehadi la motse le ne le ena le yena. 13Yare ha Morena a bona mma mofu, a mo utlwela bohloko, mme a re ho yena: “Se lle!”

14Jesu a atamela, a ama lempara, mme ba jereng mofu ba ema. Yaba o re: “Mohlankana, ke re ho wena, tsoha!” 15Mofu a dula, a qala ho bua, mme Jesu a mo nea mmae.

16Jwale bohle ba tshoha, mme ba tlotlisa Modimo, ba re: “Moporofeta e moholo o teng hara rona.” Hape ba re: “Modimo o etetse setjhaba sa hae.” 17Yaba taba tsa hae di phatlalla le Judea kaofela le tikolohong yohle.

Baromuwa ba Johanne Mokolobetsi

(Mat. 11:2-19)

18Barutuwa ba Johanne ba mo tsebisa ditaba tseo tsohle. Hoba Johanne a bitse ba babedi ba barutuwa ba hae, 19a ba roma ho Morena, ho ya re: “Na ke wena ya tla tla, kapa re lebelle e mong?”

20Yare hoba banna bao ba fihle ho yena, ba re: “Johanne Mokolobetsi o re romile ho wena, a re: ‘Na ke wena ya tla tla, kapa re lebelle e mong?’ ”

21Ka nako yona eo o ne a fodisa ba bangata malwetseng, mahlokong le meyeng e mebe, a tutubolla difofu tse ngata. 22A araba baromuwa bao, a re: “Eyang le tsebise Johanne tseo le di boneng, le tseo le di utlwileng: difofu di boetse di a bona, diritsa di a tsamaya, balepera ba a hlwekiswa, mme bo-tsebetutu ba a utlwa, bafu ba a tsoha, mafutsana a bolellwa molaetsa o molemo;Esa. 35:5,6
61:1
23ho lehlohonolo mang le mang ya sa kgopiseheng ka baka la ka.”

24Yare hoba baromuwa ba Johanne ba tlohe, Jesu a qala ho bolella matshwele ka Johanne, a re: “Le ne le ilo bona eng feelleng? Lehlaka le tsukutlwang ke moya? 25Hantlentle le ne le ilo bona eng? Motho ya diaparo tse mabokoboko? Ba diaparo di mabokoboko ba phela menateng, ba matlung a mahosi. 26Ehlile le ne le ilo bona eng? Le ilo bona moporofeta na? E, ke a le bolella: e moholo le ho feta moporofeta. 27Ke eo ho ngotsweng ka yena, ha thwe:

“ ‘Ke romela leqosa la ka ke leo,

le tla o etella pele,

le o lokisetse tsela.’Mal. 3:1

28“Ke a le bolella, hara ba tswetsweng ke basadi ha ho ya fetang Johanne ka boholo, empa e monyenyane Mmusong wa Modimo o mo feta ka boholo.”

29Batho bohle le balekgetho ha ba utlwa ba ile ba ananela ho loka ha Modimo, ba kolobetswa ka kolobetso ya Johanne; 30ha e le Bafarisi le Ditsebi tsa Molao ba ile ba fetola morero wa Modimo lefeela, ka ho se kolobetswe ke yena.Mat. 21:32
Luka 3:12

31“Ha ho le jwalo batho ba moloko oo, nka ba tshwantsha kang? Ba tshwana le eng? 32Ba tshwana le bana ba dutseng lebaleng la motse, ba howeletsanang, ba re:

“ ‘Re le letseditse diletsa,

empa ha le a ka la etsa motjeko;

re le binetse kodi-ya-malla,

empa ha le a ka la lla.’

33“Etswe Johanne Mokolobetsi o ile a tla a sa je bohobe, a sa nwe veine, mme le re: ‘O na le modemona.’ 34Mora Motho o ile a tla a eja, a enwa, mme le re: ‘Motho enwa ke monyollo le letahwa, motswalle wa balekgetho le wa baetsadibe!’ 35Empa bohlale ba Modimo bo netefatswa ke bohle ba bo neilweng.”

Mosadi wa moetsadibe o a tshwarelwa

36E mong wa Bafarisi a memela Jesu ho ja le yena; a kena ka tlung ha Mofarisi eo, a dula, a ja. 37Ho ne ho ena le mosadi wa moetsadibe motseng oo. Ha a tseba hore Jesu o dijong ka tlung ha Mofarisi eo, a tlisa pitsana e tshetsweng setlolo, 38a ema kamorao, maotong a Jesu, a ntse a lla, a qala ho mo tshela maoto ka dikgapha, a a hlakola ka moriri wa hlooho ya hae, a mo aka maoto, a a tlotsa ka setlolo.Mat. 26:7
Mar. 14:3
Joh. 12:3

39Ha Mofarisi ya memileng Jesu a bona hoo, a re ka pelong ya hae: “Enwa hojane ke moporofeta, a ka be a tsebile hore na mosadi eo ya mo amang ke mang, ke ya jwang, hobane ke moetsadibe.”

40Jesu a mo araba, a re: “Simone, ke na le seo ke ratang ho o bolella sona.”

Yena a re: “Moruti, se bolele!”

41“Moadimani e mong o ne a ena le ba babedi ba adimileng ho yena; e mong o ne a le molato wa didenare tse makgolo a mahlano, e mong yena tse mashome a mahlano. 42Kaha ba ne ba se na seo ba ka mmuseletsang ka sona a ba leballa molato bobedi. Ke ofe ho bona ya tla mo rata ho feta?”

43Simone a araba, a re: “Ke hopola hore e tla ba eo a mo lebaletseng ho feta.”

Jesu a re ho yena: “O ahlotse ka nepo.”

44Yaba o retelehela ho mosadi, o re ho Simone: “Mosadi eo o a mmona? Ke kene ka tlung ha hao, ha o a mpha metsi a ho hlatswa maoto, empa mosadi enwa o ile a tshela maoto a ka ka dikgapa, a a hlakola ka moriri wa hae. 45Ha o a nkaka, empa mosadi enwa, haesale ke kena, ha a ka a phetsa ho aka maoto a ka. 46Ha o a ka wa ntlotsa hlooho ka ole, empa mosadi enwa o ile a tlotsa maoto a ka ka setlolo. 47Ka baka leo, ke a o bolella: O tshwaretswe dibe tsa hae leha di le ngata, ka hona o bontshitse lerato le leholo; athe ya tshwaretsweng ho honyenyane o rata hanyenyane.”

48A re ho mosadi: “O tshwaretswe dibe tsa hao.”

49Ba dutseng le yena ba qala ho re ka dipelong tsa bona: “Enwa ke mang, ya tshwarelang le dibe?”

50Empa a re ho mosadi: “Tumelo ya hao e o pholositse; eya ka kgotso!”