Sepedi 2000 (NSO00)
10

Baapostola ba lesome le metšo ye mebedi

(Mar. 3:13-19; Luk. 6:12-16)

101Jesu a bitša barutiwa ba gagwe ba lesome le metšo ye mebedi, a ba fa maatla a go leleka meoya ye mebe le a go fodiša batho malwetši le mafokodi a bona. 2Maina a baapostola bao ba lesome le metšo ye mebedi šea: Wa mathomo e bile Simone, yo a bego a bitšwa Petrose, le Andrease, ngwanabo; Jakobose le Johanese, ngwanabo, barwa ba Sebediose; 3Filipi le Bartolomeose, Thomase le Mateu, molekgetho; Jakobose, morwa wa Alfeose, le Thadeose; 4Simone, Mollelatokologo, le Judase Iskariote, wa go eka Jesu.

Jesu o roma baapostola ba gagwe

(Mar. 6:7-13; Luk. 9:1-6)

5Banna bao ba lesome le metšo ye mebedi ba ile ba rongwa ke Jesu, a ba laela a re: “Le se ke la ya nageng ye e lego ya baditšhaba, goba motseng wo mongwe wa Basamaria. 6Le upše le ye go dinku tše di timetšego, e lego setšhaba sa Israele. 7

10:7-15
Luk. 10:4-12
Eyang le goeletše le re: ‘Mmušo wa Modimo o batametše!’ 8Le fodiše balwetši, le tsoše bahu, le fodiše le ba ba swerwego ke malwetši a letlalo a a ba tšhilafatšago gore ba hlweke, le be le lelekeng le bademone. Le filwe fela, le lena le feng fela. 9Le se ke la tloga le tšhelete ka merabeng ya lena – e ka ba ya gauta, goba ya silibera, goba ya mphiri. 10
10:10
1 Bakor. 9:14
1 Tim. 5:18
Le gona le se ke la tšea mokotla wa leeto, goba seaparo sa bobedi, goba dieta, goba lepara, gobane mošomi o lebanwe ke go fiwa dijo.

11“Ge le tsena motseng goba motsaneng le botšiše gore na le ka dula ka ga mang. Le dule gona go fihlela ge le tloga motseng woo. 12Ge le tsena ka lapeng le lengwe le dumediše. 13Ge ba lapa leo ba ka le dumela, madume a lena a tla ba tšwela mohola; ge ba ka se le dumele, gona madume a lena a ka se ba hole ka selo. 14

10:14
Dit. 13:51
Ge motho a ka se le amogele goba a se le theeletše, le tšweng ka lapeng la gagwe goba motseng wa gabo le hlohlora marole maotong a lena. 15
10:15
Mat. 11:24
Gen. 19:24-28
Ruri, ke le botša gore ka Letšatši la Kahlolo Modimo o tla otla batho ba motse woo gagolo go feta ba Sodoma le ba Gomora!”

Baapostola ba tla hlomarwa

(Mar. 13:9-13; Luk. 21:12-17)

16

10:16
Luk. 10:3
“Bonang, ke le roma bjalo ka dinku ge di romelwa diphiring. Ka gona le ntšhe mahlo dinameng bjalo ka dinoga, le be le ile bomenetša bjalo ka maeba. 17
10:17-20
Mar. 13:9-11
Luk. 12:11-12
21:12-15
Le itote, ka gobane go tla ba le batho ba ba tlago le gafela dikgorong tša tsheko, ba le otla ka tshelane ka disinagogeng. 18Le tla išwa pele ga babuši le dikgoši ka lebaka la ka, ya ba ge le hweditše sebaka sa go begela bona le baditšhaba Taba ye Botse ya mmušo wa Modimo. 19Ge ba le iša dikgorong tša tsheko, le se ke la tshwenyega gore le yo bolelang, le gore le yo bolela bjang; ge nako yeo e fihla, le tla fiwa se le swanetšego go se bolela. 20Gobane tše le tlago di bolela e tla be e se tša lena – di tla be di bolelwa ke Moya wa Tatagolena ka lena.

21

10:21
Mar. 13:12
Luk. 21:16
“Motho o tla gafa ngwanabo gore a bolawe, le tatagongwana o tla gafa ngwana wa gagwe; bana ba tla hlanamela batswadi ba bona, ba ba bolaiša. 22
10:22
Mat. 24:9,13
Mar. 13:13
Luk. 21:17
Le tla hloiwa ke batho ka moka ka lebaka la ka. Eupša yo a ka kgotlelelago go iša pheletšong o tla phološwa. 23Ge ba le hlomara motseng wo mongwe, le tšhabeleng go wo mongwe. Ruri, ke le botša gore Morwamotho o tla tla le sešo la fetša go bega molaetša wa mmušo wa Modimo metseng ka moka ya Israele.

24

10:24
Luk. 6:40
Joh. 13:16
15:20
“Morutiwa ga a fete morutiši wa gagwe, le lekgoba ga le fete mong wa lona. 25
10:25
Mat. 9:34
12:24
Mar. 3:22
Luk. 11:15
Ka gona, morutiwa a se balaele ge a hlagelwa ke tše di hlagetšego morutiši wa gagwe, le lekgoba le se belaele ge le hlagelwa ke tše di hlagetšego mong wa lona. Ge mong wa lapa a bitšwa Beeltsebulo, na ba lapa la gagwe bona ba ka se ba ree maina a mabe le go feta?”

Yo le swanetšego go mmoifa

(Luk. 12:2-7)

26

10:26
Mar. 4:22
Luk. 8:17
“Ka gona, le se ke la boifa motho, gobane ga go se se bipilwego se se ka se kego sa bipollwa, le sephiri se se ka se kego sa tsebja ga se gona. 27Se ke le botšago sona sephiring lena le se bolele phatlalatša; se le se sebelwago ka ditsebeng lena le se goelele godimo ga dintlo. 28Le se ke la boifa bao ba bolayago mmele, eupša ba sa kgone go bolaya moya; le upše le boife Modimo yo a kgonago go fediša mmele le moya heleng. 29Ga ke re diphorogohlo tše pedi di rekwa ka sente? Le ge go le bjalo le e tee ya tšona e ka se wele fase Tatagolena a sa tsebe. 30Le lena meriri yohle ya lena e badilwe. 31Ka gona, le se ke la boifa – lena le ba bohlokwa go feta diphorogohlo tše dintši.”

Go dumela Kriste le go mo latola

(Luk. 12:8-9)

32“Mang le mang yo a ipegago phatlalatša gore ke wa ka, le nna ke tla mmegela Tate wa legodimong gore ke wa ka. 33

10:33
2 Tim. 2:12
Eupša yo a ntatolago phatlalatša, le nna ke tla mo latola go Tate wa legodimong.”

Batho ba tla fapana ka lebaka la Kriste

(Luk. 12:51-53; 14:26-27)

34“Le se ke la gopola gore ke tlišitše boiketlo lefaseng. Ga se ka tliša boiketlo, eupša ke tlišitše phapano. 35

10:35-36
Mika 7:6
Ke tlile go lweša morwa le tatagwe, morwedi le mmagwe, ngwetši le mmatswalagwe – 36ba gabomotho e tla ba bona manaba a gagwe.

37“Yo a ratago tatagwe goba mmagwe go feta nna, ga a lokela go ba wa ka, le yo a ratago morwagwe goba morwediagwe go feta nna, ga a lokela go ba wa ka. 38

10:38
Mat. 16:24
Mar. 8:34
Luk. 9:23
Yo a sego a ikemišetša go tlaišwa bjalo ka nna mme a ntatela, ga se a ntokela. 39
10:39
Mat. 16:25
Mar. 8:35
Luk. 9:24
17:33
Joh. 12:25
Yo a ipabalelago o tla lahlega, eupša yo a itatolago ka lebaka la ka o tla phelela sa ruri.”

Meputso

(Mar. 9:41)

40

10:40
Luk. 9:48
10:16
Joh. 13:20
Mar. 9:37
“Yo a le amogelago o amogela nna; le yo a amogelago nna o amogela yo a nthomilego. 41Yo a amogelago motseta wa Modimo ka gobane e le motseta wa Modimo o tla fiwa moputso wa motseta yoo. Le yo a amogelago moloki ka gobane e le moloki o tla fiwa moputso wa moloki. 42Yo a fago yo mongwe wa ba bannyane mo go balatedi ba ba ka sego sa meetse a go tonya ka gobane e le molatedi wa ka, ruri, ke le botša gore a ka se tingwe moputso.”

11

Baromiwa ba Johanese Mokolobetši

(Luk. 7:18-35)

111Ge Jesu a fetša go laya barutiwa ba gagwe ba lesome le metšo ye mebedi, a tloga fao gomme a yo ruta batho, a bega molaetša wa gagwe metseng ye mengwe ya selete seo.

2Ge Johanese Mokolobetši ka kgolegong a ekwa ka tše Kriste a di dirago, a roma barutiwa ba bangwe ba gagwe go yena. 3Bona ge ba fihla go yena ba mmotšiša ba re: “Na ke wena yo go letetšwego gore o tla tla, goba re letele yo mongwe?”

4Jesu a ba fetola a re: “Eyang le botše Johanese tše le di kwago le tše le di bonago: 5

11:5
Jes. 35:5-6
Jes. 61:1
difofu bjale di a bona, digole di a sepela, ba ba swerwego ke malwetši a letlalo a go ba tšhilafatša ba a fodišwa ba hlweka, ditholo di a kwa, bahu ba a tsošwa, le badiidi ba begelwa Taba ye Botse ya mmušo wa Modimo. 6Go lehlogonolo bao ba sa mpelaelego!”

7Ge barutiwa ba Johanese ba tloga, Jesu a botšiša lešaba mabapi le Johanese a re: “Mola le etšwa motseng le eya lešokeng, le be le yo bonang? Kgane le be le yo bona lehlaka le le tšokotšwago ke phefo? 8Ke re le be le tšwetše go yo bonang? Afa le be le sa ye go bona monna yo a aparago diaparo tša masethesethe? Gape ba ba aparago diaparo tša masethesethe ba dula ka dintlong tša magoši. 9Ke re le be le tšwetše go yo bonang? Afa le be le se la yo bona moprofeta? Ruri, ke le botša gore le bone wa go feta le moprofeta. 10

11:10
Mal. 3:1
Gobane Johanese ke yena yo Mangwalo a Makgethwa a mmolelago a re: ‘Ke roma motseta wa ka a go eta pele a go kgorela tsela.’ 11Ruri, ke le botša gore ga se gwa ka gwa tswalwa motho wa go feta Johanese Mokolobetši. Eupša yo e lego yo monnyane mmušong wa Modimo o a mo feta. 12
11:12-13
Luk. 16:16
Go tloga mehleng ya Johanese go fihlela gonabjale mmušo wa Modimo o hlaselwa kudu, gomme barukhuhli ba leka go o thopa. 13Go fihlela ka nako ya Johanese baprofeta ka moka le melao ya Moshe ba be ba bolela ka mmušo wo; 14
11:14
Mal. 4:5
Mat. 17:10-13
Mar. 9:11-13
gomme ge eba le nyaka go dumela se ba bego ba se bolela, molaetša wa bona ke wa go re: Johanese ke yena Eliya yo a bego a tlilo tla. 15Yo a nago le tsebe a a kwe!

16“Batho ba mehleng yeno nka ba swantšha le eng? Ba swana le bana ba ba dutšego mapatlelong a motse ba goelelana ba re: 17‘Re le leleditše dinaka, la se bine! Ra le retela sereto sa mahloko, fela la se lle!’ 18Johanese o be a ikona dijo a bile a sa nwe beine, eupša batho ba re: ‘O na le modemone!’ 19Gwa tla Morwamotho a eja, a bile a enwa, gomme ba re: ‘Bonang motho wa sejagobe, wa go nwa kudu, mogwera wa balekgetho le badiradibekabona!’ Bohlale bja Modimo bjona bo hlatselwa ke tše a di dirilego.”

Jesu o kgala badudi ba metse ye mengwe

(Luk. 10:13-15)

20Jesu a thoma go kgala badudi ba metse yeo a dirilego mehlolo ye mentši go yona, ka ge ba ile ba se sokologe dibeng tša bona, a re: 21

11:21
Jes. 23:1-18Joele 3:4-8
Amose 1:9-10
Sak. 9:2-4
“Go madimabe lena badudi ba Gorasine! Go madimabe lena badudi ba Betsaida! Ge nkabe mehlolo ye e dirilwego go lena e dirilwe Tirose le Sidone, batho ba gona nkabe e le kgale ba apere diaparo tša mogohla, ba itšhetše ka melora go laetša gore ba sokologile! 22Fela ke le botša gore ka Letšatši la Kahlolo Modimo o tla le otla gagolo go feta batho ba Tirose le ba Sidone. 23
11:23
Jes. 14:13-15
Gen. 19:24-28
Ge e le lena badudi ba Kapernaume, kgane le gopola gore le tla rotošetšwa legodimong? Gape sa lena ke go theošetšwa fasefase bodulabahu. Ge nkabe mehlolo ye e dirilwego go lena e dirilwe Sodoma, motse woo o ka be o sa le gona le lehono! 24
11:24
Mat. 10:15
Luk. 10:12
Fela ke le botša gore ka Letšatši la Kahlolo Modimo o tla le otla gagolo go feta batho ba Sodoma.”

Etlang go nna ke le khutšiše

(Luk. 10:21-22)

25Ka nako yeo Jesu a re: “Tate, wena Morena wa legodimo le lefase, ke a go reta ka ge o bontšhitše ba go hlalefetšega gabonolo tše o di utetšego ba bohlale le ba go rutega. 26Ee, Tate, ke ka mo o nyakilego gore go be ka gona.

27

11:27
Joh. 1:18
3:35
10:15
“Dilo ka moka ke di filwe ke Tate. Ga go yo a tsebago Morwa ge e se Tate; le yo a tsebago Tate ntle le Morwa ga a gona, ge e se yoo Morwa a ratago go mo utollela yena.

28“Etlang go nna bohle ba le lapilego gape le imelwago, gomme ke tla le khutšiša. 29

11:29
Jer. 6:16
Phelang ka dithuto tša ka, gomme le ithuteng ka nna, ka gobane ke yo botho, ke wa pelo ya boikokobetšo, gomme ke tla le khutšiša. 30Gobane go phetha tše ke le rutago tšona ga go bothata, le mediro ye ke le fago yona go bonolo go e dira.”

12

Jesu le Bafarisei ba phegišana mabapi le Sabatha

(Mar. 2:23-28; Luk. 6:1-5)

121

12:1
Doit. 23:25
Ka morago ga fao ka letšatši la Sabatha Jesu a putla ka mašemong a korong. Barutiwa ba gagwe ba be ba swerwe ke tlala, ka gona ba tšama ba ekga diako ba di ja. 2Ge Bafarisei ba bona seo, ba re go Jesu: “Bona, barutiwa ba gago ba dira se se sego sa dumelelwa ka letšatši la Sabatha!”

3

12:3-4
1 Sam. 21:1-6
Jesu a ba fetola a re: “Na ga se la bala se Dafida a kilego a se dira mohla wola yena le banna ba gagwe ba swerwe ke tlala? 4
12:4
Lef. 24:9
O ile a tsena ka ngwakong wa Modimo, mme yena le banna ba gagwe ba ja dinkgwa tše di bego di abetšwe Modimo, se yena le banna ba gagwe ba bego ba se ba dumelelwa go se ja; e le fela baprista ba ba dumeletšwego. 5
12:5
Num. 28:9-10
Kgane ga se la bala mo melaong ya Moshe gore ka letšatši la Sabatha baprista ba tshela molao wa Sabatha ka Tempeleng, eupša ba se be le molato? 6Ke le botša gore mo go na le sa go feta Tempele. 7
12:7
Mat. 9:13
Hos. 6:6
Ge le ka be le lemoga gore Mangwalo a Makgethwa a ra go reng ge a re: ‘Se ke se nyakago ke ge le ka ba le lešoko go na le gore le ntirele dihlabelo,’ ba ba se nago molato le ka be le sa ba tšwe; 8gobane Morwamotho o na le tokelo ya go laetša ge eba melao ya Sabatha e swanetše go phethwa.”

Tša monna wa go repha letsogo

(Mar. 3:1-6; Luk. 6:6-11)

9Ge Jesu a tloga fao o ile a ya sinagogeng 10moo a ilego a hwetša monna wa go repha letsogo. Batho ba be ba nyaka go phara Jesu ka molato, ka gona ba mmotšiša ba re: “Na go fodiša motho ka letšatši la Sabatha go dumeletšwe?”

11

12:11
Luk. 14:5
Jesu a ba fetola a re: “Ke mang mo go lena yo e ka rego a na le nku e tee ya re go wela ka moleteng ka letšatši la Sabatha a se e ntšhe? 12Ga ke re motho yena o phala nku kudu? Ka gona, go thuša motho ka letšatši la Sabatha go dumeletšwe.” 13Ke moka a re go monna yola wa go repha letsogo: “Otlolla letsogo la gago.”

Monna yola a le otlolla, gomme la fola la swana le lela le lengwe. 14Bafarisei ba tšwa ka sinagogeng ba lakana go bolaya Jesu.

Mohlanka yo Modimo a mo kgethilego

15Ge Jesu a seno tseba gore ba mo lakane a tloga fao, gomme a latelwa ke batho ba bantši. A fodiša bohle ba ba babjago, 16gomme a ba laya gore ba se ke ba botša batho ka ga yena, 17gore go tle go phethege se se boletšwego ke moprofeta Jesaya mola a re:

18

12:18-21
Jes. 42:1-4
“Bonang mohlanka wa ka yo ke mo kgethilego,

moratiwa wa ka yo a nkgahlago.

Ke tla mo fa moya wa ka,

a begela ditšhaba se nna, Morena,

ke se nyakago.

19A ka se tšee kgang le batho,

goba a hlaba lešata,

goba a goeletša mekgotheng.

20Lehlaka le le thinyegilego a ka se le robele ruri,

le lebone le le kunyelelago a ka se le timele ruri.

O tla phegelela go begela ditšhaba molaetša wa gagwe,

go fihlela batho bohle ba phetha thato ya Modimo,

21gomme ditšhaba tšohle di tla mo holofela.”

Jesu o pharwa ka tša go dirišana le Beeltsebulo

(Mar. 3:20-30; Luk. 11:14-23)

22Ke moka ba tliša go Jesu monna wa sefofu wa semumu ka ge a be a na le modemone. Jesu a mo fodiša, gomme yena a kgona go bolela le go bona. 23Lešaba ka moka la re: “Afa yo ga se yena Morwa wa Dafida?”

24

12:24
Mat. 9:34
10:25
Ge Bafarisei ba ekwa batho ba realo ba re: “O fiwa ke Beeltsebulo, kgoši ya bademone, maatla a go leleka bademone bao.”

25Jesu, ka go tseba se ba se gopolago, a re go bona: “Mmušo wo mongwe le wo mongwe wo o ikarolago dihlopha tše di lwago seng sa tšona, o tla wa. Le motse wo mongwe le wo mongwe goba lapa le lengwe le le lengwe leo batho ba lona ba ikarolago dihlopha tše di lwago seng sa tšona, le tla thubega. 26Ka gona, ge meoya ye mebe mmušong wa Sathane e ka ikarola dihlopha tše di lwantšhanago, seo se tla laetša gore Sathane o ikarogantše dihlopha. Gomme mmušo wa gagwe o ka se we bjang? 27Ge eba nna ke leleka bademone ka maatla a ke a fiwago ke Beeltsebulo, balatedi ba lena bona ba ba leleka ka a mang maatla? Ka ge ba ba leleka ka maatla a Modimo, gona ba laetša gore le mphara ka maaka. 28Ka ge nna ke leleka bademone ka maatla a ke a fiwago ke Moya wa Modimo, se se laetša gore Modimo o šetše a thomile go hloma mmušo wa gagwe go lena.

29“Kgane go na le motho yo a ka tsenago ka ngwakong wa monna wa senatla a tšea thoto ya gagwe a se a mo tlema pele, ya ba gona a hulago ngwako woo?

30

12:30
Mar. 9:40
“Yo a sa emego le nna o lwa le nna, yo a sa tlišego batho go nna o a ba phatlalatša. 31Ka gona ke le botša gore motho a ka lebalelwa sebe sefe le sefe goba nyefolo ye nngwe le ye nngwe; eupša yo a nyefolago Moya wo Mokgethwa, yena a ka se lebalelwe. 32
12:32
Luk. 12:10
Yo a bolelago Morwamotho gampe a ka lebalelwa, eupša yo a bolelago Moya wo Mokgethwa gampe yena a ka se lebalelwe – mehleng yeno goba mehleng ya bophelo bjo bo sa felego.”

Mohlare o tsebja ka dienywa tša wona

(Luk. 6:43-45)

33

12:33
Mat. 7:20
Luk. 6:44
“Dienywa tše dibotse di kgewa mohlareng wo mobotse; tše e sego tše dibotse di kgewa mohlareng wo o sego wo mobotse. Mohlare o tsebja ka dienywa tše o di enywago. 34
12:34
Mat. 3:7
15:18
23:33
Luk. 3:7
6:45
Dinoga tenang, le ka bolela bjang dilo tše dibotse mola le le ba babe? Ga ke re se motho a se bolelago ke se se tšwago ka pelong ya gagwe? 35Motho wa go loka o nagana tše di lokilego ka pelong ya gagwe, ka gona o bolela tše di lokilego. Yo mobe yena o nagana tše mpe, ka fao o bolela tše mpe.

36“Ke le botša gore ka Letšatši la Kahlolo motho o tla sekišetšwa tšohle tša bošaedi tše a ilego a di bolela. 37Motho o tla lokafatšwa goba a tšwiwa ka tše a di boletšego.”

Batho ba nyaka gore Jesu a ba bontšhe mohlolo

(Mar. 8:11-12; Luk. 11:29-32)

38

12:38
Mat. 16:1
Mar. 8:11
Luk. 11:16
Ke moka boramangwalo le Bafarisei ba bangwe ba re: “Moruti, re nyaka go bona o dira mohlolo.”

39

12:39
Mat. 16:4
Mar. 8:12
Jesu a ba fetola a re: “Ke moloko wo mobe wa bakgelogi wo o nyakago mohlolo, fela o ka se bontšhwe mohlolo wo mongwe ge e se wola wa moprofeta Jona. 40
12:40
Jona 1:17
Bjalo ka ge Jona a ile a fetša matšatši a mararo le mašego a ona ka mpeng ya hlapi ye kgolo, le Morwamotho o tlilo fetša matšatši a mararo le mašego a ona ka maleng a lefase. 41
12:41
Jona 3:5
Ka Letšatši la Kahlolo batho ba Ninibe ba tla tsoga bahung gotee le batho ba mehleng yeno mme ba ba tšwa, ka gobane bona ba ile ba sokologa dibeng tša bona ge Jona a ba lemoša gore Modimo o tlilo ba fediša; gomme mo go na le sa go feta Jona. 42
12:42
1 Dikg. 10:1-10
2 Dikr. 9:1-12
Ka Letšatši la Kahlolo Kgošigadi ya Borwa12:42 “Kgošigadi ya Borwa” Ke go re kgošigadi ya Sheba. o tla tsoga bahung gotee le batho ba mehleng yeno mme a ba tšwa, ka gobane o ile a tla a etšwa kgolekgole go tlo kwa tša bohlale bja Kgoši Solomone; gomme tsebang – mo go na le bja go feta bja Solomone.

Ge moya wo mobe o ka boela mothong

(Luk. 11:24-26)

43“Ge moya wo mobe o tšwile mo mothong, o ralala le mafelo a a se nago meetse, o nyaka mo o ka khutšago gona. Ge o sa go hwetše, 44o re: ‘Ke tla boela kua ngwakong wo ke tšwago go ona.’ Ge o fihla o hwetše ngwako wola o se na modudi, o fietšwe, mme tšohle di beakantšwe gabotse. 45Ke moka o ye o boe le meoya ye mengwe ye mebe ye e šupago ye e o fetago ka bobe, gomme e tle e dule ka moo. Seemo sa mafelelo sa motho yoo e be se sebe go feta sela sa pele. Se ke sona se se tlago hlagela moloko wo wo mobe.”

MmagoJesu le banababo

(Mar. 3:31-35; Luk. 8:19-21)

46Ya re Jesu a sa bolela le batho, gwa fihla mmagwe le banababo. Ba ema ka ntle, ba nyaka go bolela le yena. 47Motho yo mongwe a re go yena: “Mmago le banabeno šebale ba eme ka ntle, ba nyaka go bolela le wena.”12:47 Dingwalwakaseatla tše dingwe ga di na le temana ye.

48Jesu a mo fetola a re: “Mma ke mang? Banabešo bona ke bomang?” 49Ke moka a šupa barutiwa ba gagwe a re: “Mma šo, le banabešo šeba! 50Yo mongwe le yo mongwe yo a phethago thato ya Tate wa legodimong ke morwarre goba kgaetšedi goba mma.”